مزایده در لغت به معنی «در معرض فروش گذاشتن چیزی به نحوی که هر خریداری که قیمت بیشتر پیشنهاد کرد، به وی فروخته شود؛ حراج ؛ مقابل مناقصه.» [فرهنگ معین] معادل آن در زبان انگلیسی Tender یا Auction و Licit است.
در اصطلاح؛‌ فرایندی است برای فروش یا واگذاری؛ کالا، خدمات یا حقوق دولتی یا متعلق به عام (بیت‌المال) یا متعلق به بخش خصوصی به فرد یا افرادی که بیشتر‌ترین قیمت را پیشنهاد کرده باشد، البته در هیج جای قوانین تعریف مشخصی از آن نشده است ولی از قراین بر می‌آید که عملی آشنا در نزد مردم می‌باشد. لیکن چون در قوانین ایران آنرا با مناقصه و همراه قوانین آن آورده‌اند؛ بر تطبیق تمامی مراحل آن بر مناقصه تاکید شده است، یعنی می‌توان آنرا به عمومی و محدود از نظر دعوت و یک مرحله‌ای و دو مرحله‌ای از نظر مراحل بررسی، تقسیم نمود.
اولین بار در سال 1289 به عنوان یک عمل اداری-حقوقی برای انجام معاملات فروش دولت به آن اشاره شده است که در ماده 23 قانون محاسبات آن سال آمده است: «تمام معاملات دولتی از خرید و فروش و اجاره و استیجار و مقاطعه و غیره باید به اطلاع عموم و به ترتیب مزایده و مناقصه صورت‌پذیرد سوای مستثنیاتی که قانون می‌کند.»
در حال حاضر این عمل مطابق قانون برگزاری مناقصات مصوب1383.11.3 بر اساس یک سری تشریفات خاص صورت می‌پذیرد.
ولی آن چه که معمولاً به عنوان تعریف مُزایده ارائه می‌شود در واقع نوع خاصی از مزایده است که با عنوان مزایده انگلیسی یا مزایده استاندارد معرفی می‌شود.
اما اصولا در هر مزایده سه عنصر مزایده‌گزار، کالا و پیشنهاددهندگان وجود دارد و مزایده زمانی شکل می‌گیرد که تقاضا برای کالا یا کالاها بیشتر از مقدار موجود است و پیشنهاددهندگان برای بدست آوردن کالا با یکدیگر رقابت می‌کنند. در هر مزایده، مزایده‌گزار تلاش می‌کند تا کالای خود را به بیشترین قیمت ممکن به فروش بگذارد و در مقابل، پیشنهاددهندگان در پی تصاحب کالا با کمترین قیمت می‌باشند. انواع مختلف مزایده، هر کدام در پی یافتن روشی هستند که از یک طرف این حس را در پیشنهاددهندگان به وجود آورد که کالا را به قیمت قابل قبولی خریده‌اند و از سوی دیگر افراد را ترغیب کند تا نزدیکترین مبلغ به آن چه که حاضر به پرداخت آن برای کالای مورد نظر هستند را پیشنهاد دهند.
انواع آن با توجه به اینکه مناقصه هم نوعی از آن است، به شرح ذیل می‌باشد:
۱- مزایده خصوصی (Private Auction)
۲ مزایده عمومی(Public Auction)
۳ مزایده مبادله‌ای(Exchange Auction)
۴ مزایده فروشی(Sale Auction)
۵ مزایده دلالی(Dealer Auction)
۶ مزایده انگلیسی(English Auction) یا استاندارد
۷ مزایده هلندی (Dutch Auction)
۸ مزایده چندگانه
۹ مزایده اولین قیمت مخفی(Sealed First-price Auction)(Blind Auction)
۱۰ مزایده دومین قیمت مخفی(Vickrey Auctions)(Sealed Second-price Auction)
۱۱ مزایده ترکیبی (Combinatorial Auction)
۱۲ مزایده در زمان محدود(The Time-Interval Auction)
۱۳ مزایده با سرویس پیشنهادی استاندارد
۱۴ مزایده هم‌زمان یا مزایده ژاپنی
۱۵ مزایده با پیشنهاد قابل مشاهده
۱۶ مزایده با مبلغ واحد(Uniform Price Auction)
۱۷ مناقصه (reverse auction)(sourcing event)(tender]])(RFQ Auction)
۱۸ مزایده هنر دیجیتال(Digital Art Auction)
۱۹ مزایده پیشنهاد منحصر به فرد(Unique Bid Auction)
۲۰ مزایده با قیمت مشخص(Fixed Price Auction)
۲۱ مزایده سریع (Turbo Auction)($۱-No Reserve Auction)
۲۲ مزایده معاوضه‌ای (Barter Auction)
۲۳ مزایده سوئیسی
۲۴ مزایده دو طرفه(The Double Auction)